سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
384
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
سجاد حسين كرولوى ، اهل بخشدارى « دلمؤ بلوك راى بريلى » مجموعهء مسايل او را مرتب كرده بود . از اينجا استنباط مىشود كه مردم تا چه اندازه براى استفسارات خود به مولانا رجوع مىكردند . اين مجموعه نزد آقا مهدى در كراچى موجود است . عبد الحى مىگويد كه در سن هفتاد و دوسالگى در 2 رجب 1332 ه ق مطابق 27 مى 1914 م در جايس درگذشت . مولانا آقا مهدى نوشته است كه وى در 1914 م از اين دنياى ناپايدار رخت بربست و فرزندانى چند آراسته به علم و عمل به يادگار گذاشت . مولانا سبط حسن نوهء او بود و مولوى سيد سمى الحسن ، كتابدار كتابخانهء مدرسة الواعظين لكنهو از احفاد وى به شمار مىرود . كتاب دلائل السّنيّة فى اجوبة المسائل السنيّه ( چاپ لكنهو ) از آثار اوست . على حسين زنگىپورى 1248 ه ق / 1832 م 1310 ه ق / 1893 م حاجى ملا على حسين بن خيرات على از سادات و علماى « زنگىپور » بود . وى در سال 1248 ه ق در زنگىپور متولد شد . بعد از تحصيل و تعليم ابتدايى بدون اجازهء خانوادهء خود مخفيانه براى تحصيل علم از وطن هجرت كرد و به لكنهو رفت و از محضر شوهر عمهء خود ، نخبة العلماء حسن على و مولوى حسين اصغر پاروى و مولوى محمد طاهر و مفتى محمد عباس كسب فيض كرد . در حين تحصيل بيمار شد و به زادگاه خود بازگشت ، پس از بهبود دوباره به لكنهو رفت و نزد قائمة الدّين ميرزا محمد على ، ممتاز العلماء سيد حسين و سيد احمد على محمدآبادى طاب ثراه در علوم مختلف به حد كمال رسيد . در تكملهء نجوم السماى تاج العلماء آمده است : « . . . وى عالم و فاضلى بزرگ و متّقى و سليم الطبع بود . علما مداح زهد و پرهيزگارى وى بودند . او به عربى و فارسى شعر مىسرود و نويسنده نيز بود » . در روستاى صاحب گنج در محضر ميرزا اقبال بهادر معروف به ننهه به سر برد و امام جمعه و جماعت آنجا بود . در تاريخ 15 ربيع الثانى 1289 ه ق همراه با بيگم صاحبه صاحب گنج به حج و زيارت رفت و در 22 جمادى الثانى 1290 ه ق به وطن خود بازگشت . در كربلاى معلا هفت سال اقامت داشت و نزد علماى عراق مانند سيد حسين ترك نجفى ، آقاى ميرزا محمد حسن شيرازى ، آخوند ملا حسين اردكانى ، ميرزا بو تراب معروف به ميرزا آقا